يکشنبه 4 مرداد 1405 - 08:56

در میان تالارهای باشکوه کاخ نیاوران، جایی در طبقه دوم و در اتاق‌های اختصاصی، اثری هنری به چشم می‌خورد که تضادی دلپذیر با تجملات رسمی کاخ دارد: لوسترهای تزئینی به سبک (فلورانسی Florentine (Style این قطعات که نمونه‌ای بارز از هنر کاربردی قرن بیستم هستند، به جای کریستال‌های سنگین و متداول در تالارهای اصلی، از فرم‌های ارگانیک و الهام‌گرفته از طبیعت بهره گرفته‌اند.
ریشه این سبک به جنبش آرت نووو (Art Nouveau) در اواخر قرن نوزدهم بازمی‌گردد؛ زمانی که هنرمندان در واکنش به صنعتی شدن جهان، تصمیم گرفتند دوباره به طبیعت بازگردند. در این دوران، خطوط منحنی، گل‌ها و پیچک‌ها جایگزین خطوط سخت و هندسی شدند. این رویکرد در کارگاه‌های تخصصی فلورانس ایتالیا به اوج خود رسید؛ جایی که استادکاران فلز، هنر چکش‌کاری برنج و آهن را با نقاشی‌های ظریف ترکیب کردند تا اشیایی خلق کنند که گویی از دل یک باغ بیرون آمده‌اند. در واقع، لوسترهای فلورانسی، تکامل یافته‌ی همان شور طبیعت‌گرایانه بودند که در قرن بیستم به نمادی از «تجمل صمیمانه» تبدیل شدند.

این لوسترهای چندشاخه، با بدنه‌ای از فلز چکش‌کاری شده، میزبان گلبرگ‌های برجسته و پیچک‌های ظریفی هستند که با دقت و ظرافت، به صورت دستی رنگ‌آمیزی شده‌اند. استفاده از پالت رنگی پاستلی شامل صورتی، زرد و سبز در تقابل با رنگ تیره بدنه، جلوه‌ای بهاری و شاداب به محیط بخشیده و حس صمیمیت و آرامش را در این فضای خصوصی جاری کرده است. نورپردازی این آثار نیز با بهره‌گیری از لامپ‌های مدل شمعی و سرپیچ‌های برنزی، در کمال سادگی، فضایی رمانتیک و لطیف ایجاد می‌کند.

این رویکرد در طراحی داخلی، بازتابی از یک جریان جهانی در دوران مدرن میانه (Mid-Century) است. مشابه این سبک از طراحی در آپارتمان‌های خصوصی کاخ‌های اروپایی، به‌ویژه در ویلاهای اشرافی ایتالیا در منطقه توسکانی و برخی از سالن‌های کوچک و خصوصی در کاخ‌های فرانسه (مانند سبک‌های نو-کلاسیک در محیط‌های غیررسمی ورسای یا تریانون) دیده می‌شود. در واقع، جایگزینی کریستال با فرم‌های ارگانیک و رنگ‌های پاستلی، امضای طراحی خاصی بود که در قصرهای اروپایی برای جداسازی «فضای رسمی دولت» از «فضای خصوصی خانواده» به کار می‌رفت.

انتخاب این سبک خاص در دهه 1340 خورشیدی، نشان‌دهنده گذار از سبک‌های کلاسیک به سوی مدرنیته‌ای طبیعت‌گرایانه است. این لوسترها که احتمالاً حاصل هنر دست کارگاه‌های تخصصی ایتالیا یا فرانسه بوده‌اند، در هماهنگی کامل با مبلمان فرانسوی و پرده‌های گل‌دار اتاق‌ها قرار گرفته‌اند تا تصویزی جامع از سلیقه شخصی و مدرن در دوران پهلوی دوم را به نمایش بگذارند.

امروزه این قطعات نه تنها به عنوان تجهیزات روشنایی، بلکه به عنوان اسناد بصری ارزشمندی در تاریخ طراحی داخلی ایران شناخته می‌شوند؛ آثاری که مرز میان هنر، صنعت و طبیعت را در فضای خصوصی یکی از باشکوه‌ترین کاخ‌های معاصر ایران به هم پیوند زده‌اند.

عکس: کریم صباغی
گردآوری مطلب: ندا میرعمادی

 با تشکر از:
- ندا شانقی، مسئول کاخ- موزه اختصاصی نیاوران
- آذین ثباتی، امین اموال کاخ- موزه اختصاصی نیاوران
- پرسنل یگان حفاظت مجموعه فرهنگی- تاریخی نیاوران