اوستا از دیدگاه هنر نو/ نگاره های مسعود عربشاهی

▪️ محفوظ در: موزه کتابخانه اختصاصی نیاوران

"اوستا از دیدگاه هنر نو/ نگاره های مسعود عربشاهی" عنوان کتابی سه زبانه به زبان های فارسی، انگلیسی و فرانسه است که به سفارش فرهنگسرای نیاوران و به کوشش "فیروز شیروانلو"، در تیرماه 2537 (سال 1357 هجری شمسی) در شرکت افست سهامی عام تهران – ایران چاپ و صحافی شده است.
کتاب از چهار بخش پیشگفتار با محتوای هنر ایران و اندیشه های مینوی نوشته فیروز شیروانلو، جستار درباره ی اوستا و دین زردشت نوشته دکتر محمد مقدم، زمان زردشت نوشته دکتر علی حصوری و تصاویر و متون تشکیل شده است؛ برگردان متون از زبان اوستایی به فارسی توسط دکتر بهمن سرکاراتی انجام شده است.
در متن انگلیسی مربوط به تصاویر کرده های یک تا چهل و شش از برگردان س اینسلر و کرده های چهل و هفت تا هشتاد از برگردان دار مستتر استفاده شده است.
در متن فرانسه نیز کرده های یک تا چهل و شش از برگردان دوشن گیمن و کرده های چهل و هفت تا هشتاد از برگردان دار مستتر استفاده شده است.
کتاب شامل 80 تصویر است که بر اساس بندهای بخش های مختلف اوستا همچون یسنا و یشتها خلق شده اند.

در متن ناشر کتاب آمده است: كتاب حاضر را شاید بتوان عمده ترین کتابی دانست که با آثار یکی از هنرمندان نو ایران منتشر می شود. هدف از انتشار این کتاب ها از يك سو فراهم آوردن فرصت برای تجربه ی هنرمندان نو و از سوی دیگر معرفی آثار آنان است. در آمیختگی ارزشها دشواری بسیاری برای تبلور جوهر هنر نو، با توجه به ویژگیهای بومی فراهم آورده است. از این رو ایجاد فرصت برای هنرمندان ناگزیر زمینه یی برای تجربه ی عناصر فرهنگ ایرانی پدید می آورد و این امر غایت منظور فرهنگسرای نیاوران از انتشار این سلسله کتاب ها به شمار می آید.
در اینجا توضیحی درباره ی چگونگی فراهم آمدن آثار این کتاب لازم می آید. برخلاف آنچه امکان دارد بنظر آید، هیچ گونه قالبی برای هنرمند تعیین نشده است. مسعود عربشاهی تجربه در نقوش اوستایی را درگذشته زمینه ی کار خود ساخته بود. نقش فرهنگسرا در این میان فقط تشدید و پیشبرد فعالیت او برای انتشار آثارش در رابطه با اوستا و عناصر فرهنگ باستانی ایران بوده است. تجربه ی حاصل هم برای هنرمند و هم برای فرهنگسرا ارضا کننده بشمار می آید؛ زیرا هنرمند در حین فعالیت برای انتشار آثار توانست شناخت خود را در این زمینه گسترش دهد و به غنای تجارب خود بیفزاید. بی شك اين كتاب می تواند آثار او را در سطح گسترده تری در ایران و خارج معرفی نماید.
به منظور جامعیت بخشیدن به کتاب و آشنایی دوستداران با محتوای کار به مدد استادان بخشی از متن اوستا به چهار زبان اوستایی، فارسی، انگلیسی و فرانسه ارایه می گردد. کوشش بعمل آمده تا آخرین برگردانها مورد استفاده قرار گیرند خاصه برگردان فارسی آخرین ترجمه یی ست که توسط دکتر بهمن سرکاراتی استاد دانشگاه تبریز به انجام رسیده است.

در متن پیشگفتار کتاب که به قلم فیروز شیروانلو نگاشته شده درخصوص هنرمند خالق تصاویر و آثار موجود در کتاب آمده است: عربشاهی هنرمندی است که از آغاز عناصر سنتی را دستمایه ی فعالیت آفرینشی خود قرار داده است. لكن آنچه وی را از باقی همگروهان و معاصران او جدا می سازد توجه به آذینه ها و نمادهای باستانی ایرانست. عربشاهی را به نادرست در میان پایه گذاران مكتب سقاخانه ـ اگر بتوان بدان نام مكتب داد - جای داده اند که این مکتب نخستین تلاش برای احراز و احیای عناصر ملی در هنر نو ایران بشمار می آید. این گونه ساده نگریها عملا می تواند زمینه های زیانبار برای مطالعه ی منظم هنر تو ایران پدید آورد. قرار دادن عناصر هنر اسلامی و مایه گرفتن از سبك آذینی آن، از ویژگی های مكتب سقاخانه بشمار می آید؛ در حالی که باوجود برخورد به سبک آذینی در برخی از دوره های کار عربشاهی با عناصر اصلی هنر اسلامی مواجه نمی شویم. در اینجا لازم به یادآوری است که گرچه عناصر ایرانی هنر پیش از اسلام در درونه ی هنر اسلامی سریان دارد و شرایط عینی - زمانی و مکانی عناصر مزبور را، هم در عرصه ی اندیشه و کلام و هم در پهنه ی نماد و نمود به شیوه یی مقتضی به قالب ارزشهای پذیرش یافتنی در آورده، لكن باید بر تفاوت آنها اهمیتی شایان قایل شد. به هر حال عربشاهی را می توان جستجوگر قالبها و نقوش ایرانی دانست. 
توجه به ابعاد مفاهیم هستی شناختی از یکسو و عامل ریاضی در تاريخ هنر ایران از سوی دیگر، به ذهن عربشاهی قدرت گسترشی ارزانی داشته که آثار خود را در ابعاد بزرگ به صورت دیوار نگاره با آثار سه بعدی عرضه کند. این آثار عربشاهی عمده از تعادل افلاکی و فضایی نصیب برده اند و می توان آنها را از موفق ترین کارهای اخیر وی دانست.
عربشاهی در آثار نقاشی جدید خود موادی را به یاری گرفته است که قبلا در بعد سوم حرکت و شعاع را می نمایاند. این تجربه ایست که

بار دیگر عامل خشونت را به آثار وى تسری میدهد و سخن گفتن را درباره ی آن منوط به پیشرفت بیشتر در این تجربه می کند.
در آثاری که وی در كتاب حاضر ارايه كرده است می توان شاهد پیشرفتی چشمگیر در نزديك شدن به عناصر هنر ایران بود. 

"اوستا": نام کتاب دینی زردشتیان و شاید یکی از آثار و قدیمی ترین اثر مکتوب ایرانیان در موضوع های اخلاقی و دینی و داستانهای ملی است که در طول تاریخ دستخوش تغییرات شده است.

"مسعود عربشاهی": (زاده شهریور 1314 – درگذشته شهریور 1398) نقاش و تندیس‌ساز ایرانی بود. وی یکی از نقاشان پیشرو و از شاخص‌ترین هنرمندان مفهومی ایران بود. او از نقاشان نوگرای ایران است که به مسئله ترکیب سنت با تجربه‌های مدرنیستی توجه داشت. توجه او بیشتر به عناصر، نقشمایه‌های تصویری و خصیصه‌های هنر کهن و باستانی ایران است که همین او را از دیگر هنرمندان نوسنت‌گرا متمایز می‌کند.

 تصویر و تدوین: کریم صباغی
 ✍ تنظیم مطالب: مریم حسن مقدم
 با تشکر از:
عطیه خباز، امین اموال موزه کتابخانه اختصاصی نیاوران
نوشین کمالی، رییس موزه کتابخانه اختصاصی نیاوران