پاپوش، تنها وسیلهای برای پوشاندن و محافظت از پا نیست؛ بلکه بخشی از هویت فرهنگی و بازتابی از شیوه زندگی، ذوق هنری و شرایط محیطی مردمان هر سرزمین است. انسان در طول تاریخ، متناسب با نیازهای خود و با بهرهگیری از امکانات و مواد موجود در محیط پیرامونش، پاپوشهایی متنوع و متناسب با شرایط زندگی خود پدید آورده است.
اقلیم و جغرافیا از مهمترین عواملی هستند که در شکلگیری پاپوشهای سنتی هر منطقه نقش داشتهاند. تفاوت در دما، میزان رطوبت، بارندگی، نوع زمین و شرایط زندگی، در انتخاب جنس، فرم، ساختار و شیوه استفاده از پاپوشها تأثیر گذاشته است. از سوی دیگر، فرهنگ، سنتهای بومی و مهارتهای صنعتگران نیز به این آثار ویژگیهایی منحصربهفرد بخشیدهاند.
پاپوشهای مناطق مختلف ایران، نمونهای ارزشمند از این پیوند میان انسان، محیط و هنر هستند. تفاوت در مواد اولیه، از چرم و پارچه تا الیاف و بافتههای بومی، و همچنین تنوع در دوخت، رودوزی، نقش و تزئینات، نشاندهنده گوناگونی فرهنگی و اقلیمی سرزمین ایران است.
در این نمایشگاه مجازی، مجموعهای از پاپوشهای نگهداریشده در موزه کوشک احمدشاهی از مناطق مختلف ایران معرفی میشود؛ آثاری که هر یک، فراتر از یک پوشش روزمره، بخشی از داستان یک شهر، یک منطقه و مردمانی را روایت میکنند که در پیوند با محیط زندگی خود، این پاپوشها را ساخته و استفاده کردهاند.
در این مجموعه، میتوان از طریق فرم، جنس، رنگ، نقش و شیوه ساخت، نشانههایی از شرایط اقلیمی و فرهنگی هر منطقه را دنبال کرد. گاه سادگی یک پاپوش، بیانگر کاربرد و شرایط زندگی است و گاه ظرافت دوخت و آرایههای آن، جلوهای از هنر و ذوق سازنده را به نمایش میگذارد.
”از اقلیم تا پاپوش“تلاشی است برای نگاهی دوباره به این آثار؛ نگاهی که پاپوش را نه صرفاً به عنوان پوششی برای رفتن، بلکه به عنوان سندی از فرهنگ، هنر، زندگی و تنوع جغرافیایی ایران میبیند.
هر پاپوش، ردپایی از سرزمین خود را با همراه دارد؛
ردپای اقلیم، ردپای فرهنگ و ردپای هنر دست انسان.
در این سفر مجازی، با ما همراه شوید تا از مسیر پاپوشها، گوشهای از تنوع فرهنگی و اقلیمی ایران را مرور کن.
. تصویر و تدوین: کریم صباغی
. تهیه و گردآوری مطالب:
- مریم فیضیاب شهریوری، مسئول موزه کوشک احمد شاهی
. با تشکر از:
- ناهید وهابی کاشانی، امین اموال موزه کوشک احمد شاهی
- پرسنل یگان حفاظت مجموعه فرهنگی- تاریخی نیاوران