پیش از آنکه قلم بر صفحه کاغذ حرکت کند، درون این جعبه کوچک و ظریف آرام می‌گرفت؛ قلمدان، وسیله‌ای کاربردی که در فرهنگ ایرانی به نمادی از دانش، نویسندگی و جایگاه اجتماعی اهل قلم تبدیل شد.

قلمدان‌ها از دوره صفوی به بعد، به‌ویژه در دوره قاجار، تنها ابزار نگهداری قلم و مرکب نبودند؛ بلکه به بستری برای نمایش هنر نقاشی، تذهیب و ذوق هنرمندان تبدیل شدند. در این دوره، قلمدان‌نگاری لاکی به یکی از شاخص‌ترین هنرهای ایرانی بدل شد و بسیاری از هنرمندان برجسته، مهارت خود را در آفرینش این آثار کوچک اما پرجزئیات به نمایش گذاشتند.

در شیوه لاکی‌کاری، بدنه اثر از موادی مانند پاپیه ماشه (مقوای فشرده) ساخته می‌شد. سطح آن پس از آماده‌سازی، با لایه‌های رنگ پوشانده شده و سپس هنرمند با ظرافت بسیار، نقوشی همچون گل و مرغ، طرح‌های گیاهی، مجالس انسانی و عناصر تزئینی را اجرا می‌کرد. در پایان نیز با پوشش‌های محافظ، سطح اثر براق و مقاوم می‌شد. این فرآیند، قلمدان را از یک شیء مصرفی به اثری هنری و ماندگار تبدیل می‌کرد.

این قلمدان با تکنیک پاپیه ماشه و لاکی و با سبک نگارگری، اثری از ابوالحسن افشار ارومی (1233 هـ.ق)، از هنرمندان برجسته قلمدان‌نگار دوره قاجار است. او از خاندان هنرمند افشار ارومیه بود و در نقاشی گل و بوته، پرنده‌پردازی، تذهیب و رنگ‌آمیزی مهارت داشت. آثار او به دلیل ظرافت طراحی و کیفیت اجرای نقوش، جایگاه ویژه‌ای در میان قلمدان‌های ایرانی دارد. 

ابوالحسن افشار ارومی که به «نقاشباشی» شهرت داشت، از ادامه‌دهندگان سنت قلمدان‌نگاری مکتب صفوی و قاجاری به شمار می‌رفت و در آثارش پیوند میان ظرافت نگارگری ایرانی و هنر کاربردی را به نمایش گذاشت. 

این اثر با شماره اموال 2855 و با شماره ثبت ملی 570 در تاریخ 11 مرداد 1396، به عنوان بخشی از میراث هنری ایران ثبت شده است.

ابعاد اثر: 4 × 22٫5 سانتی‌متر
تکنیک: پاپیه ماشه (مقوای فشرده)، لاکی
شیوه هنری: نگارگری
هنرمند: ابوالحسن افشار ارومی (1233 هـ.ق)

 عکس: مجید فداییان
 گردآوری مطلب: ندا شانقی، مسئول کاخ- موزه اختصاصی نیاوران
 با تشکر از:
- آذین ثباتی، امین اموال کاخ- موزه اختصاصی نیاوران
- پرسنل یگان حفاظت مجموعه فرهنگی- تاریخی نیاوران