در میان خودروها و وسایل نقلیه تاریخی موزه خودروهای اختصاصی نیاوران، گاه آثاری دیده می‌شوند که در نگاه نخست کمتر مورد توجه قرار می‌گیرند، اما با اندکی تأمل و پژوهش، لایه‌های پنهانی از تاریخ و فرهنگ معاصر را آشکار می‌کنند. موتورسیکلت برقی کودکانه «Lady Moto» یکی از همین آثار است؛ شیئی کوچک که روایتگر بخشی از تاریخ طراحی صنعتی، فناوری و سبک زندگی در نیمه دوم قرن بیستم است.

این موتورسیکلت کودکانه که امروزه در موزه خودروهای اختصاصی نیاوران نگهداری می‌شود، از طراحی و ساخت ایتالیایی برخوردار است و ویژگی‌های ظاهری آن به دهه‌های 1960 و 1970 میلادی بازمی‌گردد؛ دوره‌ای که اروپا شاهد رشد چشمگیر صنایع خودروسازی، موتورسیکلت‌سازی و تولید وسایل تفریحی مدرن برای کودکان بود.

فرم بدنه، چراغ‌ها، چرخ‌ها و جزئیات طراحی این اثر، یادآور موتورسیکلت‌های محبوب اروپایی آن دوران است. سازندگان تلاش کرده‌اند با حفظ تناسبات و ویژگی‌های بصری نمونه‌های واقعی، وسیله‌ای ایمن و جذاب برای کودکان طراحی کنند. وجود نشان «NISA – Made in Italy» بر روی زین اثر نیز بر خاستگاه ایتالیایی آن تأکید دارد.

در ماه‌های اخیر و در چارچوب برنامه‌های پژوهشی موزه خودروهای اختصاصی نیاوران، این اثر مورد بررسی و مستندسازی فنی قرار گرفت. نتایج این مطالعات نشان داد که «Lady Moto» به سامانه محرکه الکتریکی مجهز بوده و بخشی از تجهیزات اصلی آن همچنان در ساختار اثر قابل شناسایی است. این بررسی‌ها به تکمیل شناسنامه علمی اثر و شناخت بهتر ویژگی‌های فنی و تاریخی آن کمک کرده است.

اهمیت این موتورسیکلت تنها در ساختار فنی یا قدمت آن خلاصه نمی‌شود. چنین آثاری بخشی از تاریخ اجتماعی و فرهنگی معاصر را نیز بازتاب می‌دهند؛ تاریخی که در آن فناوری، طراحی صنعتی و سبک زندگی روزمره در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند و تصویری ملموس از تحولات قرن بیستم ارائه می‌کنند.

امروزه این موتورسیکلت کودکانه، فراتر از یک وسیله تفریحی، به سندی تاریخی تبدیل شده است؛ سندی که از ارتباط ایران با جریان‌های طراحی و فناوری جهان، و از حضور محصولات صنعتی پیشرفته زمان خود در مجموعه‌های اختصاصی کشور حکایت دارد.

موزه خودروهای اختصاصی نیاوران در ادامه مسیر پژوهش و حفاظت از آثار تاریخی، برنامه‌هایی را برای مطالعه تکمیلی، حفاظت تخصصی و مرمت این اثر در دست بررسی دارد. تمامی این اقدامات با رعایت اصول علمی حفاظت و با هدف حفظ اصالت تاریخی اثر انجام خواهد شد تا این یادگار ارزشمند بتواند همچنان روایتگر بخشی از تاریخ معاصر ایران برای نسل‌های آینده باشد.

شاید «Lady Moto» در مقایسه با خودروهای تشریفاتی و سلطنتی موجود در موزه، ابعاد کوچکی داشته باشد؛ اما داستانی که در دل خود جای داده، روایتی بزرگ از تاریخ فناوری، طراحی و زندگی روزمره در سده گذشته است.

تصویر: کریم صباغی

تهیه و گردآوری مطلب:
• میثم جعفری، مسئول موزه خودروهای اختصاصی نیاوران

باتشکر از:
• شهرزاد پاک نیت، امین اموال موزه خودروهای اختصاصی نیاوران
• همکاران یگان حفاظت مجموعه نیاوران